Julian Ursyn Niemcewicz

Julian Ursyn Niemcewicz (1758-1841). Był wychowankiem Korpusu Kadetów, zwiedził wiele krajów Europy, w czasie Sejmu Czteroletniego należał do czynnych działaczy stronnictwa patriotycznego, współredagował "Gazetę Narodową i Obcą", brał udział w Powstaniu Kościuszkowskim, angażował się w życiu politycznym i literackim Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego. Największą sławę przyniosła mu komedia "Powrót posła", którą Teatr Narodowy wystawił parę miesięcy przed ogłoszeniem Konstytucji 3 maja. Utwór zawiera ważką treść polityczną, ściśle związaną z reformatorskimi pracami stronnictwa patriotycznego (o nim właśnie jest ten utwór). Konfrontując program reform z poglądami konserwatystów, ośmieszając ich ciemnotę i brak rozeznania w problemach kraju i społeczeństwa, utwór stał się agitacją na rzecz patriotyzmu i konieczności zmian w Rzeczypospolitej. Dlatego też "Powrót posła" uznano za pierwszą polską komedię polityczną. Program stronnictwa patriotycznego: - wprowadzenie dziedziczności tronu; - wzmocnienie władzy królewskiej; - zniesienie liberum veto; - dążenie do zawarcia przymierza z Prusami; - odrodzenie sejmu jako instytucji ustawodawczej; - zniesienie poddaństwa chłopów; - reforma szkolnictwa i położenie nacisku na odpowiednie wychowanie młodzieży (kształtowanie postawy obywatelskiej). Niemcewicz był także autorem głośnych paszkwilów antytargowickich ("Fragment Biblie targowickiej. Księgi Szczęsnowe" 1792). W okresie porozbiorowym autor słynnego "pieśnioksiągu" obejmującego dzieje Polski "Śpiewy historyczne" (1816, z muzyką K. Kurpińskiego) oraz powieści, w których zawarł m.in. wzór współczesnego wychowania obywatelskiego ("Dwaj panowie Sieciechowie" 1815) i wyidealizowany obraz Polski jagiellońskiej ("Jan z Tęczyna", t. 1-3 1824-25); bajki polityczne, poematy, liryki, utwory dramatyczne ("Kazimierz Wielki" 1792, "Samolub", wyst. 1811), prace historyczne, relacje z podróży po Polsce, wspomnienia (cenne jako źródło  i barwny obraz epoki "Pamiętniki czasów moich" 1848, obszerniejsza wersja t. 1-2 1957); "Dzieła poetyczne..." (t. 1-12 1838-43), "Dzieła" (t. 1-5 1883-86).